Başlangıç Tarihi
2023
Destekleyici
eGL
Proje Durumu
devam ediyor
The Anatolian Beast: Çizgili Sırtlan Projesi
Proje Yürütücüsü
Sorumlu Araştırmacı
Proje Ekibi
Ortaklar / İşbirlikleri
The Anatolian Beast: Striped Hyena Projesi, eDNA ve Metabarkodlama teknikleri ile Türkiye popülasyonunun genetik yapısının ortaya konması ve türün karşı karşıya olduğu antropojenik, iklimsel vb. baskıların saptanması ile türün korunmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesini hedefler.
Yaygın olarak çizgili sırtlan olarak bilinen Hyaena hyaena, Asya ve Afrika’da geniş bir dağılıma sahip, ekosistem işlevselliği açısından kilit rol oynayan bir leşçil memelidir. Çizgili sırtlanlar, leşlerin hızla ortadan kaldırılmasını ve organik maddenin ekosisteme geri kazandırılmasını sağlar; patojen yükünün azaltılmasına katkıda bulunur ve küçük memeli popülasyonlarının düzenlenmesinde işlevsel bir rol üstlenir. Ancak Anadolu'daki popülasyonların büyüklüğü, genetik yapısı, trofik etkileşimleri ve antropojenik baskılar karşısındaki yanıtları hakkında veriler sınırlıdır.
Bu proje, Türkiye’deki çizgili sırtlan popülasyonlarının genetik çeşitliliği ve yapısını, beslenme ekolojisini; mevcut tehditlerin saptanmasını ve boyutlarının ortaya konmasını amaçlayan, moleküler ekoloji temelli ve saha izleme bileşenlerini entegre eden çok katmanlı bir araştırma ve koruma girişimidir. Çalışma, ileri moleküler analizler ile uzun dönemli arazi izleme verilerini birleştirerek, türün ekolojik rolünü ve antropojenik baskılar altındaki adaptif yanıtlarını nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.
Proje kapsamında çevresel DNA (eDNA) ve metabarkodlama yaklaşımları kullanılmaktadır. Non-invazif örnekleme stratejileri (dışkı, kıl ve diğer biyolojik kalıntılar) aracılığıyla elde edilen genetik materyal, organizmaya doğrudan müdahale olmaksızın analiz edilmekte ve aşağıdaki araştırma sorularına yanıt bulmaya çalışılmaktadır.
Türkiye popülasyonlarının genetik çeşitlilik deseni nasıl?
Popülasyonlar arası gen akışı ve olası izolasyon örüntüleri nasıl şekillenir?
Türün trofik nişi ve av spektrumu hangi bileşenlerden oluşur?
Diyet kompozisyonu bölgesel ve mevsimsel olarak nasıl değişir?
Antropojenik baskılar, popülasyon yapısı ve alan kullanımı üzerinde ne tür etkiler oluşturur?
Farklı tehditler ile popülasyon sağlığı ilişkisi mikrobiyotaya nasıl yansır?
Elde edilen veriler yalnızca türün ekolojisine dair temel bilimsel bilgi üretmekle kalmayıp; aynı zamanda:
Habitat yönetimi ve alan planlaması
İnsan-yaban hayatı çatışmasının azaltılması
Yerel ve ulusal ölçekte kanıta dayalı koruma stratejilerinin geliştirilmesi
için uygulamaya dönük çıktılar üretir.
Bütüncül Koruma Perspektifi
The Anatolian Beast: Striped Hyena Project, salt bir araştırma projesi olup çizgili sırtlanın yalnızca biyolojik ve ekolojik özelliklerini tanımlamayı değil; aynı zamanda türün antropojenik baskılar altındaki varolma stratejilerini anlamayı ve bu bilgiyi doğrudan sahadaki koruma müdahalelerine dönüştürmeyi amaçlıyor. Bu bağlamda moleküler analizler, fotokapan verileri, habitat gözlemleri ve yerel paydaşlarla yürütülen işbirlikleri birlikte değerlendiriyor; bilimsel veri ile saha uygulaması arasındaki ilişkiye katkı sunuyoruz.
Üç Tehdit, Üç Popülasyon: Üç Yıllık İzleme
2023 yılından bu yana Türkiye’de, birbirinden farklı antropojenik baskılar altında varlığını sürdüren üç ayrı çizgili sırtlan popülasyonunu üç ayrı istasyonda düzenli olarak izliyoruz.
Bu istasyonlar, Anadolu’daki çizgili sırtlan popülasyonlarının karşı karşıya olduğu başlıca antropojenik tehdit tiplerini temsil ediyor. Proje kapsamında, tehdit-spesifik ve yerel bağlama uyarlanmış koruma stratejileri geliştirmek üzere çalışıyoruz.
İstasyon I
Avcılık Baskısı ve Hedef Dışı Yakalanma (By-catch) Riski
Bu istasyonda yoğun turizm hareketliliği ve aktif avcılık faaliyetleriyle şekillenen belirgin bir antropojenik baskı tehdit olarak öne çıkıyor. Bölgede devam eden oklu kirpi avcılığı sırasında kullanılan kapan tuzaklarının, hedef dışı türler açısından yüksek mortalite ve ciddi subletal yaralanma riski oluşturduğunu saha gözlemlerimizle kayıt altına aldık.
Düzenli izleme çalışmalarımız sırasında bir çizgili sırtlan bireyinin bu kapan tuzaklarından birine yakalandığını tespit ettik. Sürece doğrudan dahil olarak ilgili kurumlarla koordinasyon sağladık ve bireyin medikal müdahale ile rehabilitasyon sürecine alınabilmesi için gerekli girişimlerde bulunduk. Fotokapan verileri, bireyin kapandan kendi çabasıyla kurtulmayı başardığını; ancak bu süreçte bir ön ekstremitesini kaybettiğini ortaya koymaktadır. Buna rağmen, bireyin beslenme davranışını ve günlük aktivite örüntülerini belirli bir işlevsellik düzeyinde sürdürebildiğini düzenli kayıtlarla izlemeye devam ediyoruz.
Söz konusu birey halen aynı istasyonda yıl boyunca tarafımızca izleniyor. Bu vaka, antropojenik tuzak baskısının bireysel ve potansiyel olarak popülasyon düzeyindeki etkilerini ortaya koyan kritik bir arazi kaydı olarak koruma stratejilerinin geliştirilmesinde önemli bir referans oluşturuyor.
Bu istasyonda:
Uydu bağlantılı fotokapanlarla sürekli alan izleme yapıyoruz,
Yerel yönetim ve korucularla güçlü iletişim sürdürüyoruz,
Avcılık baskısının azaltılmasına yönelik koordinasyon ve bilgilendirme faaliyetleri yürütüyoruz.
İstasyon II
Habitat Parçalanması ve Yol Ekolojisi Baskısı
Bu istasyonda dar bir vadide konumlanmış ve iki yönlü habitat baskısı altında bulunan bir popülasyonu izliyoruz. Alanın bir tarafından anayol geçerken, diğer tarafında ise yerleşim baskısı bulunuyor.
Bu mekansal sıkışmanın:
Alan kullanımını daralttığını,
Yol kaynaklı mortalite riskini artırdığını,
İnsan-yaban hayatı etkileşimini yoğunlaştırdığını
arazi verileriyle gözlemliyoruz.
Yerel topluluklarda türe yönelik önyargılar nedeniyle öldürülme riskinin de mevcut olduğunu değerlendiriyoruz. Ancak güçlü yerel bağlantılar sayesinde düzenli iletişim ağı kuruyor, sahadan gelen bilgileri sistematik biçimde kayıt altına alıyoruz.
İstasyon III
Tarımsal Alan Genişlemesi ve Alan Kullanım Dinamikleri
Projenin pilot istasyonunda birincil baskı olarak tarımsal faaliyetlerin etkisini izliyoruz. Fıstık ve zeytin plantasyonlarının sırtlan grubunun yaşam alanı içerisinde yayılmasıyla birlikte popülasyonun mekansal kullanım örüntülerinde değişim gözlemliyoruz.
Bu istasyonda:
Alan kullanımında yer değiştirme eğilimlerini değerlendiriyoruz,
Yerel ölçekte bir popülasyonu düzenli olarak takip ediyoruz,
Tarımsal faaliyetler ile yaban hayatı etkileşimini analiz ediyoruz.
Bu bütünleşik yaklaşım ile yalnızca akademik bilgi üretmeyi değil; sahaya doğrudan yansıyan, yerel aktörlerle birlikte geliştirilen ve veri temelli bir koruma modeli inşa etmeyi amaçlıyoruz!
